Zarejestruj się! Planowane zmiany w prawie dotyczącym recyklingu opakowań.

Maciej Krzyczkowski

Eko Cykl Organizacja Odzysku S.A.

Przepisy z zakresu gospodarki opakowaniami i odpadami opakowaniowymi, będące transpozycją unijnej dyrektywy „opakowaniowej”, obowiązują w Polsce od ponad 8 lat. Stosowanie się do nich przez krajowych przedsiębiorców pozostawia jednak wciąż wiele do życzenia. Z szacunków Ministerstwa Środowiska wynika, że na ok. 90 tys. firm, które powinny realizować obowiązki związane z odzyskiem i recyklingiem opakowań, robi to niewiele ponad 20 tys. Sytuacja ta może bezpośrednio przełożyć się na niespełnienie przez Polskę unijnych zobowiązań. Zapobiec temu ma zapowiadana przez Ministerstwo Środowiska reforma gospodarki odpadami w Polsce, której częścią będą nowe przepisy dotyczące recyklingu opakowań.

Projekt założeń nowej ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi został przyjęty przez Rząd RP na posiedzeniu Rady Ministrów z dnia 16 listopada 2010 r. Projekt powinien w najbliższych tygodniach trafić pod obrady sejmu, wieńcząc ponad czteroletnie prace Ministerstwa Środowiska nad opracowaniem zmian w systemie recyklingu opakowań w Polsce. Ustawa ma zastąpić dotychczas obowiązujące dwie ustawy z 2001 r.: ustawę o opakowaniach i odpadach opakowaniowych (Dz. U. z 2001 Nr 638 poz. 63 ze zm.) oraz część postanowień ustawy o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej (tj. Dz. U. z 2007 r. Nr 90, poz. 607 ze zm.). Według zapowiedzi nowe przepisy miałyby wejść w życie 14 dni od opublikowania ustawy.

Obecnie obowiązujące prawo nakłada na przedsiębiorców wprowadzających na polski rynek produkty w opakowaniach (czyli m.in. producentów, importerów) obowiązek zapewnienia odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych. W przypadku nie zrealizowania obowiązku, firmy wpłacają do urzędu marszałkowskiego opłatę produktową. Sposobem na uniknięcie jej jest podpisanie umowy z wyspecjalizowanymi podmiotami, tzw. organizacjami odzysku lub zaangażowanie się w gospodarkę odpadami we własnym zakresie.

Spostrzeżenia inspekcji ochrony środowiska oraz napływające do Ministerstwa Środowiska informacje świadczą wyraźnie, że konieczne są usprawnienia systemu. W raportach Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska opisywane są przypadki wystawiania dokumentów potwierdzających odzysk i recykling (DPO i DPR) przez firmy nie mające do tego uprawnień lub wystawiania ich bez pokrycia w faktycznej realizacji recyklingu. Jednocześnie duża cześć przedsiębiorców po prostu nie wywiązuje się z ciążących na nich obowiązków.

Nowe przepisy

Jako główne cele nowych przepisów wymienia się: konieczność uszczelnienia systemu, ułatwienie przedsiębiorcom realizacji ustawowych obowiązków oraz zapewnienie uzyskania przez Polskę do 2014 r. wymaganych przez UE poziomów odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych.

Jedną z najważniejszych zmian będzie stworzenie rejestru firm obciążonych wymogami ustawy. Ma on zapewnić przejrzystość systemu, ułatwić nadzór oraz wyeliminować patologie. Rejestrem zostaną objęte firmy wprowadzające na rynek produkty w opakowaniach, organizacje odzysku, firmy recyklingowe oraz firmy sprzedające odpady zagranicę. Finansowanie rejestru ma zostać zapewnione poprzez dodatkowe opłaty, które będą zbierane od podmiotów w nim zarejestrowanych, nawet do 2000 zł rocznie.

Przedsiębiorcy, którzy nie zarejestrują się, a będą wprowadzać na rynek produkty w opakowaniach, muszą liczyć się z dotkliwymi karami, mogącymi sięgać nawet do 500.000 zł. Dodatkowo, hurtownie czy sklepy, sprzedające produkty firm niezarejestrowanych, będą podlegać karze do 20.000 zł. Identyfikację firmy zarejestrowanej ma ułatwić numer rejestrowy nadawany przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska, umieszczany m.in. na fakturach VAT. Rejestr będzie ogólnodostępny na stronach internetowych GIOŚ.

Projekt ustawy zakłada automatyczne wpisanie do rejestru firm, które dotychczas sumiennie wywiązywały się z ustawowych obowiązków. Jedynym warunkiem będzie wcześniejsze zgłoszenie do urzędu marszałkowskiego faktu rozpoczęcia działalności związanej z wprowadzaniem na rynek produktów w opakowaniach. Jeśli wymóg ten został dopełniony lub zostanie przed wejściem w życie nowych przepisów, firmy będą zwolnione z opłaty rejestrowej oraz nie będą musiały obawiać się dotkliwych kar.

Ustawodawca przewidział też pewne ulgi dla przedsiębiorców, którzy wprowadzają na rynek krajowy poniżej 1 tony opakowań produktów w skali roku. Zostaną oni nie tylko zwolnieni z obowiązku uiszczania opłaty do urzędu, ale również będą składać jedynie uproszczone sprawozdania o opakowaniach.

Najnowszy projekt założeń zakłada utrzymanie dotychczas obowiązujących ograniczeń w samodzielnej realizacji obowiązku. Zakres obowiązku odzysku i recyklingu w danym roku będzie ustalany natomiast w oparciu o masy opakowań wprowadzonych na rynek w roku minionym. Nie będzie możliwości przenoszenia osiągniętej nadwyżki odzysku i recyklingu na lata kolejne.

Nowelizacja zakłada zniesienie obowiązku kaucjonowania opakowań środków niebezpiecznych przy jednoczesnym obciążeniu ich obowiązkiem odzysku i recyklingu.

Ważne zmiany przewidziane są dla firm zajmujących się zbieraniem i recyklingiem odpadów opakowaniowych. Będą one zobowiązane do uzyskania wpisu do rejestru działalności regulowanej oraz w przypadku posiadania decyzji na recykling lub eksport powyżej 400 ton odpadów opakowaniowych będą zobowiązane do poddawania się corocznym audytom zewnętrznym. Ma to zapewnić wyeliminowanie zidentyfikowanych patologii w zakresie fikcyjnych potwierdzeń odzysku i recyklingu.

Zmianie ulegnie również samo doprecyzowanie definicji odzysku i recyklingu, ograniczając liczbę podmiotów uprawionych do wystawiania dokumentów potwierdzających odzysk i recykling.

Szereg zmian przewidzianych jest również w odniesieniu do organizacji odzysku, podmiotów, które na mocy obecnie obowiązującego prawa realizują obowiązki odzysku i recyklingu w imieniu firm wprowadzających na rynek produkty w opakowaniach. W celu zabezpieczenia swoich klientów organizacje odzysku będą zobowiązane do utrzymania kapitału zakładowego w wysokości 1 mln zł. Dodatkowo 5 proc. ze swoich przychodów będą musiały przeznaczyć na edukację ekologiczną oraz zarejestrować się we Wspólnotowym Systemie Ekozarządzania i Audytu (EMAS). Ma to zapewnić przejrzystość i zgodność z prawem ich działalności. Obecnie tylko dwie z prawie 40 organizacji odzysku w Polsce spełniają wysokie wymagania rejestracyjne EMAS.

Pomimo wcześniejszych zapowiedzi nowa ustawa nie zakłada wprowadzenia opłat za torebki foliowe wydawane w sklepach. Opłata miała zasilać konta urzędów marszałkowskich, z przeznaczeniem na promocję selektywnej zbiórki oraz odzysku i recyklingu odpadów, jednak wycofano się z tego pomysłu na etapie prac rządowych.

System gospodarowania odpadami opakowaniowymi, funkcjonujący w Polsce od 2002 r., wciąż wymaga usprawnień. Szczególnie ważne jest eliminowanie patologii oraz uświadamianie przedsiębiorców w zakresie ciążących na nich obowiązków. Pozostaje mieć nadzieję, że zapowiadana nowa ustawa będzie poparta szeroką kampanią informacyjną oraz że proponowane zmiany przyniosą oczekiwane efekty. Jednocześnie czas pozostały do wejścia w życie nowych przepisów warto wykorzystać do dobrego przygotowania się na nie.